نشانه‌های شر

۱۴ مهر ۱۳۹۲
از آنجا که تاریخ، ردگیری توحش در تمدن و فرهنگ است، نوشته‌های ژرژ باتای یکی از نقاط مرجع برای این فعالیت فکری است... از آنجا که عرضه اندیشه‌های باتای در لحظه حاضر، به دلایل مختلف، تنها به سردرگمی خواننده فارسی‌زبان خواهد انجامید، تنها نمونه‌ای از نوشته‌های خود باتای انتخاب شده است که با شرحی خلاقانه در مورد شماری از دغدغه‌های مرکزی باتای، می‌تواند آغازگاه مناسبی باشد.

انتشارات زاوش نشانه‌های شر«واژه‌نامه وقتی شروع می‌شود که دیگر نه معنای واژه‌ها، که رسالت آنها را به دست دهد. از همین‌رو، بی‌شکل صرفاً نه صفتی واجد معنایی داده‌شده و بدیهی، بلکه حالت یا حدی است در کار ثبت یا تثبیت چیزها در جهان، و از همین‌رو در کل مستلزم آن است که هر امری شکلی مختص خودش داشته باشد. آنچه [بی‌شکل] مقرر می‌دارد، به هیچ‌وجه من‌الوجوه پذیرفته یا مجاز نیست و در همه جا به زور خودش را می‌گنجاند، مثل عنکبوت یا کرم خانگی».

این جملات آغاز مقاله‌ای با عنوان «بی‌شکل» نوشته ژرژ باتای هستند که در ابتدای کتاب «نشانه‌های شر» آنها را می‌خوانید. این کتاب که مجموعه مقالاتی از چهره‌هایی چون فرد باتینگ، ژرژ باتای، استیون اشنایدر و… است، در دو بخش شر و هیولا گردآوری شده است.

شهریار وقفی‌پور، مترجم این اثر در مقدمه کتاب می‌گوید: «چنان‌که در مقاله اول این مجموعه آمده است، «امر بی‌شکل»، برخلاف معماری که واجد تعریفی روشن است، هیچ‌گونه ساختار یا نظام (فکری، اجتماعی یا زبان‌شناختی و غیره) را منتقل نمی‌سازد که از آن طریق بتوان شکل معینی را تعریف کرد و به مدد آن، با توجه به اصول و قواعد، به تولید معنا یا ایجاد نظام پرداخت. «امر بی‌شکل» به گونه‌ای ناسازه‌گون، افقی را برای خرج گسترده معنا یا نقصی نامتناهی می‌گشاید و در واقع، نه امری جوهری بلکه مکان هندسی نوعی رخداد یا انفجار امور بالفعل است. امر بی‌شکل یا ناشکل شرط ایجاد نوشتار است…

از آنجا که تاریخ، ردگیری توحش در تمدن و فرهنگ است، نوشته‌های ژرژ باتای یکی از نقاط مرجع برای این فعالیت فکری است… از آنجا که عرضه اندیشه‌های باتای در لحظه حاضر، به دلایل مختلف، تنها به سردرگمی خواننده فارسی‌زبان خواهد انجامید، تنها نمونه‌ای از نوشته‌های خود باتای انتخاب شده است که با شرحی خلاقانه در مورد شماری از دغدغه‌های مرکزی باتای، می‌تواند آغازگاه مناسبی باشد.

در بخش دوم، این بحث‌ها به شکلی انضمامی، اگرچه بدون ارجاع مشخص به خود باتای، مسئله «شر» را در «هیولا» پیکربندی کرده، ابزاری نظری برای تاریخ‌نگاری فرهنگ فراهم می‌آورد و این مجموعه مقالات را از صرف تفریحی شخصی درآورده، به پروژه‌ای فکری، یا دست‌کم تقلا برای شروع آن، بدل می‌سازد».

در مقاله‌ای از این کتاب با عنوان «هیولا در مقام استعاره» نوشته استیون اشنایدر می‌خوانیم: «هیولاهای فیلم‌های وحشت چه مشترکاتی، در صورت وجود، دارند با توجه به این واقعیت که آنها واقعی نیستند؟ ممکن است انسان باشند‌ ـ مثلاً نورمن بیتس، صورت‌چرمی یا هانیبال لکتر‌ـ اما واقعی نیستند. ممکن است حتی غیرداستانی باشند‌ ـ مثلاً هنری: پرتره یک قاتل زنجیره‌ای (1990)، فیلمی که در مورد داستان واقعی هنری لی لوکاس ، قاتل حرفه‌ای بود‌ـ اما این هم آنها را واقعی نمی‌سازد…

پس هیولاهای سینمای وحشت ترسیم هیولاها هستند، بازنمایی هیولاها. اما در مقام گروه چه چیز دیگری هستند؟ شاید هیچ… بنا به نظر مارک یانکوویچ، خبره سینمای وحشت، «گروه‌های متفاوتی هیولاها را به شیوه‌های متفاوتی بازمی‌نمایند، و این بازنمایی‌ها به لحاظ تاریخی توسعه می‌یابند». جودیت هالبرشتام در کتابش با نام نمایش‌های پوستی: وحشت گوتیک و تکنولوژی هیولاها، تقریباً ادعایی مشابه می‌کند: « بدنه‌ای که می‌ترساند و متوحش می‌کند، در طول زمان تغییر می‌کند، درست مثل مشخصات فردی‌یی که به هیولاییت اضافه می‌شود، درست مثل تفاسیر مرجح از هیولاییت». آیا حداقل در موردشان نمی‌توان گفت که قصد ابتدایی آنها ترساندن بینندگان است؟ صد البته، همیشه هم موفق نمی‌شوند ‌ـ بیشتر وقت‌ها شکست می‌خورند‌ـ اما مگر واقعیت این نیست که آنها سعی می‌کنند هیولاهای سینمای وحشت باشند؟ دایناسورهای پارک ژوراسیک، چه ترسیم هیولاها بودند و چه نبودند، فیلم مذکور فیلم وحشت نبود و دایناسورها عموماً ما را وحشت‌زده نمی‌کردند. ممکن است از دیدن تیرانوزوری که دارد آدمی را می‌درد، احساس ترس بکنیم، اما به قول استنلی کاول، ْترس ناشی از خشونت است، از خشونتی که ممکن است من انجام دهم یا بر من انجام شود. ممکن است از تندر بترسم، اما از آن وحشت‌زده نمی‌شوم».

بنابراین باید این سؤال را برجسته سازیم: «وحشت چیست؟» و صد البته که این پرسشی عظیم است…».

این کتاب از سوی انتشارات زاوش در 158 صفحه و شمارگان 1200 نسخه برای اولین بار در تابستان 1392 با قیمت7800 تومان به علاقه‌مندان تقدیم شده است.

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (11)