با ماشین تحریر بر بالای درخت

۱ اسفند ۱۳۹۲
معرفی کتاب بارون درخت‌نشین/ لیلا پاپلی یزدی/ پژوهشگر دوره فرادکتری باستان‌شناسی، دانشگاه فرای، برلین
اومبرتو اکو کازیموی کتاب بارون درخت‌نشین را مظهر روشنفکری قلمداد می‌کند و از نوع نگاه و رابطه بالا پایینی او نسبت به جامعه را به عنوان یکی از کلیدهای مهم درک مسئولیت روشنفکران نام می‌برد. این تعبیر قاعدتا با توجه به روش زندگی نویسنده و ترکیب تجربهٔ زیسته‌اش از یک مبارز عضو نهضت مقاومت ایتالیا و همچنین یک نویسنده و روزنامه‌نگار تفسیر نسبتا قابل قبولی از سمبلهای زیست جهانی است که در بارون درخت‌نشین خلق شده است.

کوزیمو پسر بزرگ خانواده بارون روندو است. او در نوجوانی بر اثر لجاجتی کودکانه ناگهان تصمیم می‌گیرد بالای درخت برود و هرگز پایین نیاید. نخست این رفتار یک رفتار لجوجانه و سماجت‌بار است و مبتنی است بر فرار از روش دست و پاگیر زندگی در خانه‌ای اشرافی. اما به تدریح جذابیتهایی که کوزیمو در فضای بالای درختان می‌بیند در ذهنش بر زندگی اشرافیش در خانه می‌چربد. آرام آرام شکلی از آزادی و آنارشی را تجربه می‌کند، می‌فهمد که سنتهای باستانی خانواده و جامعه او را از استقلال فردی دور کرده بنابراین با زیست جهانی که می‌آفریند و یگانه است، از سنت و زندگی در چارچوبی از پیش تعیین‌شده می‌رهد و همین می‌شود که زندگی اینگونهٔ او هدفدار و آگاهانه می‌شود و تا روز آخر عمرش‌‌‌ همان بالای درخت می‌ماند. او گرچه از زندگی به شیوه معمول جامعهٔ عادی انسانی فرار کرده اما عاشق کشف ساز و کارهای روابط انسانی است، با حوصله و دقت به آدم‌ها نگاه می‌کند و سرانجام شروع می‌کند به نوشتن، نوشتنی که از منظر زاویهٔ دید خاص او «بالای درخت‌بودگی» منشا می‌گیرد.

 «بارون درخت نشین» یکی از سه گانه معروف ایتالو کالوینو نویسندهٔ معروف ایتالیایی است. این سه کتاب حاصل مطالعات دنباله‌دار کالوینو در دهه ۱۹۵۰ بر روی افسانه‌های ایتالیایی است که با دانش او از سمبلیزم، سیاست و جامعه‌شناسی و زبان‌شناسی در هم آمیخته حاصل آن تریلوژی خلاقانهٔ ویکنت شقه‌شده، شوالیه ناموجود و بارون درخت‌نشین است، کتابهایی که اوج خلاقیت نویسنده تلقی شده‌اند.

بارون درخت‌نشین از منظر موضوع، رمان خاصی است. کالوینو در این رمان با زاویه دید بازی می‌کند اما به جای بازی با راویان یا شکل روایت، پرسوناژ اصلی را در زاویه‌ای متفاوت قرار می‌دهد. یعنی از منظری دیگر به جای بازی با نوع بیان راوی او را از منظر فیزیکی در فضایی متفاوت قرار می‌دهد. این زاویه بالا‌تر از آدمیان دیگر و از سطحی دیگر از زندگی است که عموما تجربه نمی‌شود، چنانچه خود پرسوناژ جایی از داستان در مورد روش زندگی‌اش می‌گوید «برای بهتر دیدن زمین باید کمی از آن فاصله گرفت».

از سوی دیگر گیاه‌شناس بودن پدر و مادر نویسنده سبب شده تا اطلاعات او از گیاهان وسیع و نسبتا جامع باشد، بنابراین فضایی که او در کتابش می‌سازد جهانی به شدت جذاب و واقع‌گرایانه است. این جهانِ بالای درخت‌ها که به دقت وصف می‌شود، جهانی است که تقریبا در رمان دیگری تکرار نشده است و از این رو خلاقیت حیرت‌آور نویسنده در فضاسازیی خاص خود را نشان می‌دهد.

نکته مهم اما در «بارون درخت‌نشین» امکان هرمونیتکی و بازِ تفسیر این شکل زندگی سمبلیک است. کالوینو ما را به بالای هرم می‌برد، جایی که معمولا طبقات متوسط جامعه و توده‌ها در آن نمی‌زیند. از یک منظر این بالای هرم‌بودگی نگاه ساختار حاکمیتی است اما از آن رو که «کازیمو» در مانیفست‌هایش همواره با ساختار به شکل کلی سیستمیکش مبارزه می‌کند و حتی جایی از داستان قومی آواره که حق اسکان بر زمین را ندارند در میان شاخه‌های درختانش پناه می‌دهد، شیوهٔ نگاهش را می‌توان در کل نگاهی فراساختاری یا غیر ساختاری تعبیر کرد.

اومبرتو اکو نویسنده و اندیشمند هموطن کالوینو در مقاله‌ای تحتِ عنوان «نقش روشنفکران» کازیموی کتاب بارون درخت‌نشین را مظهر روشنفکری قلمداد می‌کند و از نوع نگاه و رابطه بالا پایینی او نسبت به جامعه را به عنوان یکی از کلیدهای مهم درک مسئولیت روشنفکران نام می‌برد. این تعبیر قاعدتا با توجه به روش زندگی نویسنده و ترکیب تجربهٔ زیسته‌اش از یک مبارز عضو نهضت مقاومت ایتالیا و همچنین یک نویسنده و روزنامه‌نگار تفسیر نسبتا قابل قبولی از سمبلهای زیست جهانی است که در بارون درخت‌نشین خلق شده است.

ترجمهٔ شیوای مهدی سحابی نیز به شدت بر لذت خواندن کتاب در زبان فارسی افزوده است. کتاب گرچه در یکی از فصل‌های میانی کمی به مانیفست نویسنده در راهکار مبارزه‌اش شبیه می‌شود اما در کلیت تجربه‌ای بسیار خاص برای هر خوانندهٔ حرفه‌ای در شناخت و کشف و درگیر شدن با فضایی به شدت متفاوت و ساختارشکنانه است.

 

کالوینو، ایتالو(1386) بارون درخت نشین، ترجمه مهدی سحابی، تهران: انتشارات نگاه (تجدید چاپ در 1392)

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (17)