چپ یا راست؟

۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۳
تأملی بر فیلم «چ» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا
چمرانی که حاتمی‌کیا نمایش می‌دهد دارای یک تناقض فلسفی است، این فرد در برخی از سکانس‌ها یک راست لیبرال است که به دنبال مذاکره، تساهل و تسامح است و در برخی سکانس‌ها یک چریک است. اما چریکی که چندان اهل اسلحه به دست گرفتن نیست.

یدالله نعمتی: اگر قرار باشد درباره فیلم «چ» سخن گفته شود، در ابتدا باید گفت که فیلمی خوش‌ساخت است و مانند دیگر فیلم‌های ابراهیم حاتمی‌کیا جنگ را به خوبی روایت می‌کند. یکی از ویژگی‌های بارز حاتمی‌کیا این است که در ادبیات جنگ اصلاً اهل مجیزگویی نیست و جنگ را واقع‌گرایانه توصیف می‌کند. «چ» فیلمی است که حاتمی‌کیا درباره فعالیت مصطفی چمران در پاوه و تلاش‌های او برای خاتمه غائله پاوه ساخته ‌است. نکته‌ای که ابتدا به ذهن مخاطب متبادر می‌شود این است که نام فیلم یک گرته‌برداری مستقیم از استیون سودربرگ است. چرا که پیش از حاتمی‌کیا، استیون سودربرگ فیلمی به نام «چ» درباره قیام «ارنستو چگوارا» با بازی برد پیت ساخته بود، بنابراین به نظر می‌رسد که منظور کارگردان از انتخاب این نام برای فیلمی درباره چمران، این بوده که چمران را مانند چگوارای ایران معرفی کند. اگر بخواهیم مقایسه‌ای میان چمران و چگوارا انجام دهیم خواهیم دید که چمران و چگوارا در یک چیز با هم مشترکند آن هم چریک بودن است. همچنین هر دو ضد امریکا هستند و مدافع انقلاب (Revolution)، ولی چمرانی که حاتمی‌کیا در فیلم «چ» معرفی می‌کند گرچه در برخی سکانس‌ها رفتار چریکی انجام می‌دهد اما همانند مهندس بازرگان اهل تساهل و مذاکره است، او می‌رود تا با دکتر عنایتی مذاکره کند، بازرگانی که ما می‌شناسیم راست است و مدافع لیبرالیسم، اما چگوارا چپ و مارکسیست است. در یکی از سکانس‌های فیلم بابک حمیدیان در نقش فرمانده پاسداران به فریبرز عرب‌نیا که نقش چمران را بازی می‌کند می‌گوید: چمرانی که من می‌بینم چمران خمینی نیست بلکه چمران بازرگان است. اما باید گفت چمرانی که در فیلم نمایش داده می‌شود چمران بازرگان هم نیست و چیزی میانه چپ و راست است. چمرانی که حاتمی‌کیا نمایش می‌دهد دارای یک تناقض فلسفی است، این فرد در برخی از سکانس‌ها یک راست لیبرال است که به دنبال مذاکره، تساهل و تسامح است و در برخی سکانس‌ها یک چریک است. اما چریکی که چندان اهل اسلحه به دست گرفتن نیست. او در سکانس‌هایی که قرار است مانند چریک‌ها رفتار کند بیشتر به شبگردی‌های با لباس مبدل می‌پردازد تا اقدامات چریکی، در نتیجه درباره چمرانِ فیلم «چ» باید گفت که او فردی با تناقض‌های گفتمانی در رفتار خود است. به نظر می‌رسد که سویه‌های چپ‌گرایانه در نظام فکری چمرانی که حاتمی‌کیا روایت می‌کند به قدری است که حق اعتراض و مبارزه را برای عنایتی و همفکرانش محفوظ بداند.

آخرین نکته که باعث می‌شود تا این سویه‌های چپ‌گرایانه در نظام فکری چمران حاتمی‌کیا تقویت شود موسیقی پایانی فیلم است که ساخته آهنگسازان سازمان چریک‌های فدایی خلق است، آهنگی که کلام آن در رسای بیژن جزنی سروده شده و به سرود بیژن معروف است.

حال سخن پایانی این است که چمران حاتمی‌کیا آیا چمران بازرگان است یا چمران خمینی؟ نویسنده این یادداشت معتقد است که این چمران نه به بازرگان بر می‌گردد و نه به خمینی، بلکه رفتاری بین این دو نفر دارد و دارای گفتمانی سراسر متناقض است.

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (10)