مردی که قدرش را ندانستیم

۷ تیر ۱۳۹۳
ایمان پورنصیر
امروز را ببینید! گرفتار چه آدم‌هایی شده‌ایم؟ روحانیون تریبون‌دار امروز چه در کلامشان می‌تراود؟ ببینید چگونه راحت از بهشت زورکی دم می‌زنند و چه آسوده هرگونه تفکر متفاوتی را تکفیر می‌کنند! آیا بهشتی این‌گونه بود؟

 

بهشتی. سید محمد حسینی بهشتی. مردی که قدرش را نشناختیم و ندانستیم. نه روشنفکران مذهبی ما او را شناختند و قدرش را دانستند و نه مذهبی‌های سنتی ما. از التقاطیون و معاندین و متحجرین و دگم‌اندیشان چیزی نمی‌گویم که طبیعی‌ست نخواهندش و قدرش را ندانند جز تأکید و بزرگنمایی کاریکاتوری و سانسور شدهٔ برخی از نظراتش؛ اما حتی غیرمذهبی‌های نسبتاً منصف (و نه معاند) و دموکرات و لیبرال نیز قدرش را ندانستند و جا داشت که او را می‌شناختند.
و اما روشنفکران مذهبی و غیرمذهبی‌های نسبتاً منصف: امروز را ببینید! گرفتار چه آدم‌هایی شده‌ایم؟ روحانیون تریبون‌دار امروز چه در کلامشان می‌تراود؟ ببینید چگونه راحت از بهشت زورکی دم می‌زنند و چه آسوده هرگونه تفکر متفاوتی را تکفیر می‌کنند! آیا بهشتی این‌گونه بود؟ آیا بهشتی دنیادیده و غرب‌شناس کلام و منش و اعتقادش بویی از این‌گونه واپسگرایی‌ها داشت؟ آیا اگر بخواهیم چند اسلام‌شناس روشنفکر و مذهبی نوگرا و اثرگذار را نام ببریم، نباید نام بهشتی را در کنار طالقانی و مطهری و بازرگان و شریعتی و سحابی و معدودی دیگر به حساب آوریم؟! آن روز که او را متحجر و مرتجع می‌نامیدید آیا گمان می‌کردید که روزی گرفتار مرتجعین واقعی شوید که چنین بی‌پروا و با افتخار بر طبل مسلمات تحجر و اختناق بکوبند؟ نگاهی به کتاب «مشروح مذاکرات مجلس خبرگان قانون اساسی» بیندازید تا ببینید بهشتی چگونه در تعدیل و تلطیف نظرات تند برخی از علمای آن مجلس نقشی اساسی ایفا می‌کرد. آری! بیایید با انصاف و برای شناختن بهشتی واقعی آثار به‌جامانده از او را بدون پیش‌داوری و ذهنیت منفی بخوانید و آنگاه بیندیشید. نگاهی به سلسله مقالات «با میراث بهشتی چه کردیم» سروش محلاتی بیاندازید و آنگاه به آنچه پس از بهشتی رخ داد نظر بیفکنید. آیا آنچه با بهشتی کردید و آنچه به او نسبت دادید درست بود؟ به یاد بیاورید مناظرات چند ماه قبل از شهادتش را با گروه‌های مختلف و مخالف. جز ادب و منطق و شعور و اخلاق در آن می‌بینید؟ خدا را آیا توهینی از او نسبت به مخالفینش به یاد دارید؟ و این زمان است که باید به یاد این کلام حضرت امیر بیفتیم که می‌فرمود:
اللَّهُمَّ إِنِّی قَدْ مَلِلْتُهُمْ وَ مَلُّونِی وَ سَئِمْتُهُمْ وَ سَئِمُونِی فَأَبْدِلْنِی بِهِمْ خَیراً مِنْهُمْ وَ أَبْدِلْهُمْ بِی شَرّاً مِنِّی خطبه ۲۵ نهج البلاغه
«خدایا! اینان از من خسته‌اند و من از آنان خسته. آنان از من به ستوه‌اند و من از آنان دل‌شکسته. پس بهتر از آنان را مونس من دار و بدتر از مرا بر آنان بگمار.»
آری قدر بهشتی را ندانستیم و خدا بدتر از او را بر ما گمارد؛ و کار به جایی رسیده است که بسیاری حتی مخالفانش امروز آرزوی او را می‌کنند. مگر نه آنکه به کسانی روی آورده‌اند که در شمار شاگردان بهشتی‌اند و شاید تنها تار مویی از روشنفکری و روشن‌بینی و انصاف اویند؟!
و اما مذهبیون سنتی (که نه بتوان متحجرشان نامید و نه نوگرا):
آیا شما قدر بهشتی را دانستید؟ کجا دیگر پس از مطهری سراغ دارید که مردی همچون بهشتی با تعهد و عمق اطلاع و دانش وسیع فقهی و فلسفی با تعقل و استدلال و منطق از اسلام و اصول مسلم آن دفاع کند و دیگران در مقابل منطقش جز پذیرش و یا سکوت چاره‌ای نداشته باشند؟ کجا دیگر کسی چون او آبرویی برای اسلام است که بتوان به غیرمذهبی‌ها عنوان کرد که ببینید! اسلام فرزندان و مدافعینی منطقی و منظم و آگاه چون بهشتی دارد؟ کجا دیگر مدیر و مدبر و سازمان دهنده‌ای متعهد و عاقل چون بهشتی سراغ دارید؟ کجا دیگر کسی چون بهشتی را می‌شناسید که «مواضع ما» را چنین فطرت‌پسند و سلیس و منطقی بیان کند و دیگران را به آیین آخرین جذب؟ شما نیز حتماً مناظرات بهشتی را به یاد دارید. آیا دلتان برای آن دفاع‌های دل‌نشین از مکتبمان تنگ نشده است؟
نه! ما چه نوگرا و چه سنتی قدر او را ندانستیم و نشناختیم. چه در زمان حیاتش و چه پس از شهادتش. اینک سخت است که بگویم هنوز دیر نشده پس می‌گویم هنوز اندک فرصتی باقی است و هنوز به بهشتی و اندیشه‌ها و روشش نیاز داریم و احتیاج.
بیاییم با بازخوانی آثار و اندیشه‌هایش و با بررسی منصفانهٔ کنش‌های سیاسی و روش برخوردش با مسائل سیاسی و اجتماعی و فرهنگی کمی قدرش را بدانیم و در راستای منافع ملک و ملت از آن بهره بریم. بیایید دست از مطلق‌گرایی و صفر و صد سازی و ایده‌آل‌ها برداریم. نمی‌گویم که همهٔ اختلاف‌نظرها را به کناری بگذاریم. بلکه بیاییم بر سر آنچه نیاز مبرم ما و مردم و کشورمان در آثار و روش بهشتی است. بیایید با مطالعه و بازخوانی کتاب‌های منتشرشده از این اندیشمند و نیز انتشار و بیان نظرات او گامی در اصلاح روند فعلی برداریم که ما همگی هنوز هم به بهشتی نیازمندیم…
 

نظر شما چیست؟

  1. Warning: mysql_query(): Access denied for user 'root'@'localhost' (using password: NO) in /home3/adderang/public_html/wp-content/plugins/comment-rating/comment-rating.php on line 219

    Warning: mysql_query(): A link to the server could not be established in /home3/adderang/public_html/wp-content/plugins/comment-rating/comment-rating.php on line 219

    Warning: mysql_query(): Access denied for user 'root'@'localhost' (using password: NO) in /home3/adderang/public_html/wp-content/plugins/comment-rating/comment-rating.php on line 226

    Warning: mysql_query(): A link to the server could not be established in /home3/adderang/public_html/wp-content/plugins/comment-rating/comment-rating.php on line 226
    class="comment even thread-even depth-1" id="li-comment-204">
    حسن زاده :

    از چه گله میکنی برادر.کار ما همین است.نخبه کشی!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (17)