صف‌آرایی عاطفی زیر سایه رسانه‌ها

۲۷ آبان ۱۳۹۳
نگاهی به جمعیت سوگواران مرگ مرتضی پاشایی
مسئله را باید در سازوکار رسانه‌ای بازجست و نه در دست‌آوردهای هنری این خوانندهٔ ناکام. مسئله این است که فرم شبکه‌های اجتماعی ظرفیّت حیرت‌انگیزی برای تعمیم‌دادن و تکثیر و گسترش پیام‌های عاطفی دارد، پیام‌هایی که سریعاً دریافت شده، اثر گذاشته و توسّط کاربران بازتولید و منتشر می‌شوند.

 

علی ثباتی: درگذشت مرتضا پاشایی، خوانندهٔ جوان پاپ ایرانی، بر اثر سرطان، موج‌آفرین شد و طبعاً نخستین سؤالی که برای فرد ایجاد می‌شود این است که چرا؟ قطعاً مرگ کسی که هنوز فرصت زیستن را شایسته طی نکرده فی‌نفسه غم‌انگیزست و خیلی به هویّت و دست‌آوردهای فرهنگی و غیرهٔ او نیز ارتباطی پیدا نمی‌کند.

نوربرت الیاس در کتاب معرکهٔ تنهایی دم مرگ به همین تراژیک‌بودن مرگ جوان اشاره کرده‌ست. دربارهٔ موسیقی او هم، تاجایی‌که مطالب را دنبال کرده‌ام، از منظر ارزش‌داوری موسیقایی حرف تأییدآمیزی نوشته و زده نشده‌ست و بیش‌تر همین‌قدر بوده که یکی دو ترانهٔ مشخص این خواننده نظر عموم مردم را به خود جلب کرده‌ست و در کل دست‌آوردهای موسیقایی عظیمی را به او اختصاص نمی‌توان داد. منظورم این است که در بین اهل موسیقی گفته‌های انتقادآمیز کفّهٔ سنگین‌تر را به خود اختصاص داده‌ست تا گفته‌های تأییدآمیز. پس بحث مشایعت عظیم و پرتعداد مردمی از او نیز نمی‌تواند آن‌قدر محوریّتِ موسیقایی داشته باشد.

مسئله را باید در سازوکار رسانه‌ای بازجست و نه در دست‌آوردهای هنری این خوانندهٔ ناکام. مسئله این است که فرم شبکه‌های اجتماعی ظرفیّت حیرت‌انگیزی برای تعمیم‌دادن و تکثیر و گسترش پیام‌های عاطفی دارد، پیام‌هایی که سریعاً دریافت شده، اثر گذاشته و توسّط کاربران بازتولید و منتشر می‌شوند.

منظور این است که پربسامدترین و گسترش‌پذیرترین نوع پیام‌هایی که در شبکه‌هایی از این دست قابلیّت تعمیم و توسعه می‌یابند دقیقاً پیام‌هایی هستند که محتوای عاطفی سرراست و اثرگذاری دارند. سرعت چیرگی و تسخیر فضایی که این‌چنین پیام‌های عاطفه‌بنیاد از خود نشان می‌دهند در یک کلام پدیدهٔ دوران ما و بلامنازع است؛ یعنی، ای‌بسا مسئله‌ای یا فردی یا معضلی که تا دیروز کم‌تر کسی حتّا به گوشش نیز خبری در آن باره رسیده باشد، ناگهان ظرف کم‌تر از یکی دو روز به صدر توجّه عمومی اکثر مردم تبدیل می‌شود و از مسئله‌ای سراپا حاشیه‌ای و دور از نظر به مرکزی‌ترین و نظرگیرترین مسئلهٔ روز بدل می‌شود.

مسئله‌ای که باید در آن دقیق شد همین استعداد عمومیّت‌یابی پیام‌های رسانه‌ای عاطفی‌ست؛ و آن‌چه تحلیل این استعداد را اهمیّت می‌بخشد تیغ دو دمی است که این‌چنین محتواها می‌توانند، در جهت خیر یا شرّ عمومی، برکشند. طبعاً، پیام عاطفی از آن حیث که اثرگذاری پرسرعتی دارد در کم‌تر زمانی گسترش یافته خیل کثیری از مخاطبان را وادار به رفتار و واکنشی عاطفی و مشابه می‌کند و به‌خاطر این‌که سریع‌الانتقال محسوب می‌شود در کم‌تر زمانی به بسیج عمومی می‌انجامد و می‌تواند از تودهٔ بی‌شکل مخاطبان تصادفی این پیام پیکره‌ای متشکّل بیافریند که به شکلی منسجم و هم‌عنان رفتاری مشابه در پیش بگیرند.

این رفتار می‌تواند جاری‌شدن سیل کمک‌های مردمی برای حلّ مسئله‌ای خاص باشد،‌ می‌تواند به‌سیاق مورد یادشده عزاداری عمومی فوری‌وفوتی برای هنرمندی درگذشته باشد و نیز می‌تواند به‌فراخور پیام عاطفی‌ای که انتقال و بسط و گسترش می‌یابد واجد هر موضوع دیگری نیز بشود و به هر شکل‌وشمایل دیگری نیز دربیاید؛ بنابراین، ما با وضعیّتی و نیرویی طرف هستیم که توانایی شکل‌پذیری و گسترش فوق‌العاده بالایی دارد و بر موجی از تهییج عاطفی عمومی به سرعت سروشکل می‌یابد، امّا به نظر نمی‌رسد که مهار و جهت‌دهی پیش‌بینی‌پذیر چندانی هم در مواجهه با این موج‌آفرینی‌های رسانه‌ای از کسی برآید و دقیقاً همین نکته‌ست که کلّ موضوع را به تیغی دو دم بدل می‌کند که هم به نفع حیات جمعی و مدنی زخم می‌تواند زد و هم علیه آن.

پاول ویریلیو از این گسترش‌یابی آنی و عاطفی به‌عنوان کمونیسم تأثّرات یاد کرده‌ست، یعنی نوعی هم‌دستی و یکسانی گزاف و بی‌تفاوت که بر پاشنهٔ تأثّرات عاطفی می‌گردد. فکر می‌کنم، رسانه دقیقاً از همین مجراست که می‌تواند بر حسب پیام عاطفی مشخّصی، جمعیّتی بی‌شکل را به‌ناگاه در راستای هدف واکنشی و عاطفی واحدی صف‌آرایی و متشکل کند و یقیناً فهم ساخت‌وکار این بُعد شبکه‌های مجازی خیلی مسائل سرنوشت‌ساز اجتماعی روزگار ما را روشن‌تر خواهد ساخت و رقم خواهد زد.

نظر شما چیست؟

  • بی نام

    شاید تا اندازه ای درست باشد و نیاز به بررسی بیشتر دارد

  • پدرام

    هر حال به نظر اینجانب بحث اقای ثباتی مهمترین و یا یکی از تاثیرگزارترین مسئله ها بود است. طبعا موار دیگری هم می توانند باشند. شکی در ان نیست.

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (4)