تروریست‌های نیچه‌ای و انفجار آزادی خوشباشانه بیان

۲۷ دی ۱۳۹۳
سلسله نوشتارهایی در باب تراژدی
کسانی که به اسم اسلام دست به ترور و کشتار می‌زنند بیشتر از آنکه حاملِ تاریخیِ یک تمدن باشند یک نیروی خواب‌زده‌اند که با سراسیمگی از خواب بیدار شده‌اند و با خون و آتش واکنش نشان می‌دهند؛ و بیشتر آنکه از اعماق یک دین ملهم بشوند یک کنش نیست‌انگارانه را متبلور می‌کنند.

 

محمد آقازاده:‌ جهان در وضعیت تراژیک به دام افتاده است و از انسان‌های تراژیک که بتوانند منطق جهان به دام افتاده را به پرسش‌های جدی مبدل کند و با عمل آن را به صحنه انتخاب مبدل و رنگ دیگری به آن بزنند، خبری نیست، با این وضعیت «جنگ تمدن‌ها» ساموئل هانتینگتون همان‌قدر مهمل است که گفت‌وگوی این تمدن‌ها از مرحله پرت است، جهان در خاموشی اندیشه آرمیده است و هیچ تمدنی در جهان معاصر در اوج خودآگاهی قرار ندارد و به همین دلیل نه جنگ و نه گفت‌وگوی تمدنی ممکن نیست و تنها در نقاط مرزی اصطکاک‌ها و تقابل‌ها چون صاعقه زودگذر می‌درخشند و بعد در تاریکی بی‌فکری ناپدید می‌شوند.

ترور در پاریس بیش از آنکه جدال دینی و بی‌دینی باشد و یا رزم بین این باور و آن باور، عرف‌گرایی و مذهب‌زدگی، عملی انتحاری است که از نیهیلیسم فعال خون و جهان می‌گیرد، همان نیهیلیسمی که جهان را بی‌معنا و پوچ می‌کند و کسانی چون نمی‌توانند تن به عبث بودن بدهند با عمل به خاطر عمل، خشونت به خاطر خشونت دنبال تسلایی می‌گردند، تسلایی که در مرگ خود را منفجر می‌کند.

آزادی بیان بدون مخاطره ممکن نیست، تنها انسان‌های تراژیک می‌توانند با خطر انداختن خود دامنه تفکر را به مرزهای خطرناکی بکشند، غرب با تردیدهای دکارت آغاز شد و توانست همه آنچه را سخت و مستحکم می‌رسید در معرض شالوده‌شکنی قرار دهد، کانت، فیخته، شلینگ، رمانتیک‌ها، نیچه، مارکس، حتی سارتر این تردید را نسبت به وضع مستقر ادامه دادند و مدت‌هاست که غرب دیگر نمی‌اندیشد و حتی اندیشمندان در مرزهای نااندیشیدن و واپس رفتن هستند و بجای ساختن فردا با دل به دریا زدن، به تبار اندیشی روی آوردند و در تاریخ سکوت را یافتند، سکوتی که امروز را نمی‌سازد و نسبت به فردا بی‌تفاوت است، نسبی‌گراییِ خوش‌باشانه و آزادی بیان، در این وضع مبدل به تفریح بی‌خطر شد.

کسانی که به اسم اسلام دست به ترور و کشتار می‌زنند بیشتر از آنکه حاملِ تاریخیِ یک تمدن باشند یک نیروی خواب‌زده‌اند که با سراسیمگی از خواب بیدار شده‌اند و با خون و آتش واکنش نشان می‌دهند؛ و بیشتر آنکه از اعماق یک دین ملهم بشوند یک کنش نیست‌انگارانه را متبلور می‌کنند، یک خوی تاریخی که از ناخودآگاهش فرمان می‌برد، از خویی جز کشتار و قتل‌عام فرمان نمی‌برد، آن‌ها بازیچه می‌شوند چون هیچ قصدیتی ندارند، جز قدرتی که می‌خواهد دامنه عملش را وسعت دهد، آیا این همان تعریف نیچه‌ای نیست که بازگشت جاودانه‌اش را شاهد است؟

تمدن به خواب‌رفته اسلامی هنوز بیدار نشده است، هنوز از گذشته تاریخی خود خون و جان نمی‌گیرد، از ابن‌عربی، از ابن‌سینا، از ابوریحان بیرونی، ابن‌رشد و کلی نام‌های دیگر، از تمدنی که فلسفه یونانی و گذشته تمدن‌های دیگر را به تصرف ذهنی خود را در می‌آورد تا آن را به صورت عینی استعلایش ببخشد؛ از کسانی که  توانستند فصلی درخشان را خلق کنند.

دو تمدن در خطوط مرزی خیره به هم نگاه می‌کنند، رابطه بین خدایگان و بنده، رابطه این و آن دیگری، خودآگاهی از طریق آن دیگری، اما هنوز این دو تمدن‌ در مرحله حیرت‌اند و خیره به آن دیگری، خشونت، خون و انفجار، اما در یک مرحله سیاستمداران کارکشته از این نقاط اصطکاک بهره می‌برند تا اهداف پوشیده خود را محقق کنند، غرب در تظاهرات پاریس آزادی بیان مخاطره‌آمیز را کشف کرد، آیا خواهد توانست با چالش نظم مستقر، خوشباشی را منحل و در ساختی تراژیک باز اندیشیدن را به یاد آورد؟

خبری از انسان‌های تراژیک تمدن غرب و یا جهان اسلام ندارم، حتماً می‌توان در گوشه و کنار منتظر این انسان‌ها ماند، در این میان جنبش سبز با بیداری‌اش، با صبوری‌‌اش، با مقاومتش، با اندیشیدن و مخاطره‌جویی در عملش، راه به این خودآگاهی می‌کشد، میرحسین موسوی در حصر نماد این تلاش است، مردی که با نقاشی‌هایش سعی بر آن دارد که سنت و تجدد را در هنر به سازگاری برساند و این آغازی است برای گفت‌وگوی انتقادی؛ و این مسئله با فاصله تمدن اسلام و غرب، آسان نیست، ولی انسان‌های تراژیک می‌دانند تنها آن‌ها که خود را به مخاطره می‌اندازند شایسته گفت‌وگویند، جنگ آن‌ها با جهل و خوش‌باشی مبتذل توأمان‌اند، در این راه چشم به ما دارند، به مایی که شاید بتوانیم انتخاب تراژیک خود را بکنیم و یا در تاریخ گم بشویم.

باز در این مورد سخن خواهم گفت…

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (12)