اتاقی از آن خود

۵ آذر ۱۳۹۴
دو اتاق حرف در باب باستان شناسی گذشته نزدیک
اجرا کنندگان: لیلا پاپلی یزدی، مریم دژم خوی، عمران گاراژیان و علی روستاییان
زمان: 8 آذرماه 1394 ساعت 16
نشانی: تهران، میدان ولی‌عصر، خیابان ولی‌عصر، خیابان دمشق، شماره 9، پژوشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

درنگ: شصت و ششمین نشست «یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ» با عنوان: «اتاقی از آن خود: دو اتاق حرف در باب باستان شناسی گذشته ی نزدیک» روز یکشنبه  ۸ آذر ماه ۱۳۹۴، از ساعت ۴ تا ۷ بعداز ظهر در  مکان جدید برگزاری نشست یکشنبه ها واقع در پژوشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار خواهد شد. این اجرا که در بابِ باستان شناسی معاصر/گذشته ی نزدیک است، توسط خانم دکتر لیلا پاپلی یزدی، آقای دکتر عمران گاراژیان، خانم دکتر مریم دژم خوی، علی روستاییان فرد انجام خواهد شد.

در معرفی این نمایش در بروشور آن آمده است:

تاریخ سنتی معمولاً راوی کنش عاملان سیاسی تاریخی است، همان‌ها که تاریخ را نوشته­اند یا در مقابل نگارندگان تاریخ ایستاده­اند. تاریخ، داستانِ ساختارهای سیاسی و اپوزوسیون‌هاست. در مقابل، گذشته­ی دور، به ویژه وادی پیش از تاریخ، عرصه­ی بی‌نامهاست، انسان‌هایی که تنها مواد فرهنگیشان به جا مانده بی­آنکه نامشان را بدانیم و رسمشان را. از آنها تنها ترجمان آنچه ساخته­اند در الگوهای کلی و سنت‌های فرهنگی قابل بازیابی است. در بابِ نام‌ها اما باستان‌شناسی دوران تاریخی نیز به تاریخ وفادار است. آنجا که خانه­های روستاییان و مردم بدنه­ی جامعه را می­کاود تنه به تنه­ی پیش از تاریخ بی­نام می‌زند و آنجا که وارد حیطه­ی سیاست می‌شود، از منظر نام‌ها تاریخ می­شود.

باستان­شناسی گذشته­ی نزدیک اما اساساً نسبتش با جامعه مورد مطالعه خود متفاوت است. موتور محرک باستان­شناسی گذشته نزدیک جست‌وجوی مردان نامدار یا میل به اکتشاف و ارضای ذهنی کنجکاو نیست. باستان­شناسی گذشته­ی نزدیک، تعهدی انسانی برای خود قائل است. به هر فرد انسانی عاملیت می­دهد، او را نه به مثابه ابژه که به منزله‌ی سوژه‌ای دارای عاملیت و فردیت می‌کاود. داده در باستان‌شناسی گذشته نزدیک عموماً برای باستان‌شناس دارای معناست و نیازی به رمز­گشایی نیست. آنچه مهم است نسبت داده با بافتار و کلیت جامعه­ی مورد مطالعه است.

اجراکنندگان/ سخنرانان در این اجرا تلاش خواهند کرد مناسبات باستان­شناسی معاصر را بازنمایی کنند. کلیت اجرا به رفت و بازگشت بین فردیت‌های انسانی گوناگون نمونه‌های واقعی شناسایی شده در بافت‌های باستان‌شناختی و باستان‌شناس می­پردازد. روایت‌های گوناگون ممکن از یک بدن و مواد فرهنگی مرتبط با او در دوری هرمونتیکی ارائه شده و قضاوت به عهده‌ی مخاطب گذاشته می­شود.۱۲۲۷۰۵۵۴_۱۰۲۰۶۳۵۶۳۰۴۳۵۹۳۰۹_۸۰۱۵۹۴۵۰۷_n

باستان­شناسان و  شیوه‌­های روایت بر مبنای نمایش

تآتر/ پرفرمنس باستان­شناسی ترکیبی از روایت و عمل کنشگرانه است، رویکردی تلفیقی برای ثبت، نگارش و تعین مواد گذشته است. با این روش باستان­شناسی و اجرا با هم در روایت گذشته سهیم می­شوند- در بازآفرینی قطعاتی که در گذشته استفاده شده­اند، در چکش کاری حافظه­ی فرهنگی فرای گرایش­ها و بقایای مادی متنوع، در  فهم گستره­ی بوم‌شناختی فرهنگی با وجوه مشترک موضوعات و محوطه‌های خاص، در بازآفرینی منابع نشانه­شناختی که به واسطه­ی آن معنا انتقال می­یابد. این نوع روایت روشی است که از طریق استفاده از واژه­ها، تصاویر، رفتار و هر نوع آرایش چیزها تلاش می­شود معنایی یا ایده­ای انتقال داده شود. این امر مستلزم تعریف متناسب از مجموعه­ی چیزها، رویکرد­های جدید برای شخصیت‌پردازی حرکات و بازی، شیوه‌های مختلف بیان و انواع مختلف ثبت و نگارش است. چنین روشی می‌تواند شیوه­های مختلف روایت را به کار گیرد (شنکس و پیرسون ۲۰۰۱).

در ایران

نخست بار کاوشگران ”باغ نشاط“ در سال ۱۳۹۱ [لیلا پاپلی، عمران گاراژیان، مریم دژم خوی، آرمان مسعودی، مریم نعیمی و نسیم کربلایی] از شیوه‌ی پرفرمنس برای بیان باستان‌شناختی استفاده کردند. همین گروه در سال‌های ۱۳۹۱-۱۳۹۴ در فرایند تدریس در دانشگاه‌های نیشابور و بیرجند از این شیوه بهره بردند.

در سال ۱۳۹۲، لیلا پاپلی، مریم دژم خوی و عمران گاراژیان شکلی از پرفرمنس را در یکشنبه­های انسان­شناسی به اجرا گذاشتند که هدف غایی­اش آشنایی مخاطبان با شیوه­های مختلف تفسیر در باستان­شناسی بود.

در آبان ماه سال ۱۳۹۳، عمران گاراژیان و لیلا پاپلی در پلزن [جمهوری چک] باستان­شناسیِ بدن باستان­شناس را به شیوه­ی پرفرمنس اجرا کردند. لیلا پاپلی در بهمن‌ماه همان سال نمایشگاه هنری- پرفرمنس را در دانشگاه فرای برلین اجرا کرد که سایر همراهانش [عمران گاراژیان، علی روستاییان، مریم دژم خوی] با ارائه­ی فیلم کوتاه و اثر هنری به صورت غایب او را همراهی کردند.

 

 

اتاقی از آن خود

باستان­شناس معاصر اساساً جست‌وجوگر ”خویش“ است. به تعبیر گنزالز از باستان­شناسان پیشرو گذشته­ی نزدیک، این شاخه از باستان­شناسی، باستان­شناسی ”ما“ است. مایی که تجربه­گر همان پدیده­هایی است که ابژه/ سوژه­اش در زمانی نزدیک تجربه کرده است. 

اتاقی از آن خود یک پرفرمنس است. دیالوگ از پیش تعیینی ندارد و اساساً هیچ موقعیت از پیش ساخته شده­ای برایش تعریف نشده است بلکه تجربه­ی زیسته باستان­شناسان معاصر است. در این پرفرمنس همگام با مخاطب که گام به گام باستان­شناسی گذشته­ی نزدیک را کشف می‌کند، باستان­شناس نیز با حسش نسبت به ابژه‌هایش مواجه می­شود. حسی که از ”ما“ ی سوژه/ ابژه منشأ می­گیرد.

اتاقی از آن خود شامل سه اپیزود به هم پیوسته است.

 

فردیت افراد شناسایی شده در لایه­های باستان­شناختی گذشته­ی نزدیک از خلال تفسیر و بازسازی مواد فرهنگی مرتبط با آنها بازفهم می‌شود از این رو باستان­شناس گذشته­ی نزدیک با ابژه‌ی خود از منظر ذهنی درگیری دائمی دارد. بازسازی هر سوژه­ی معاصر بازسازی­ ذهنیت خود باستان­شناس و بازفهم هر مجموعه ماده فرهنگی بازسازیِ ابژه­های مرتبط با ذهنیت باستان­شناس است.

جغرافیا و تاریخِ گذشته­ی نزدیک به شدت مشابه جغرافیا و تاریخ ِ جهان زیسته­ی باستان­شناس است… همین او را در چالشی دائمی با ماده و سوژه و زمینه قرار می‌­دهد.

برای باستان­شناس معاصر گریزی و گزیری از رویارویی با دیگری­ای بسیار شبیه خودش و خودی بسیار شبیه دیگری نیست…

این مواجهه قرار است این بار در پیش چشمان شما روی دهد!.

 

مبنای ”اتاقی از آن خود“ علاوه بر گفتمان باستان­شناسی گذشته­ی نزدیک، تجربه­ی عملی باستان شناسان حاضر در ”باستان شناسی معاصر/ گدشته­ی نزدیک“ است.

این باستان­شناسان از سال ۱۳۸۲ و کاوش و بررسی در لایه­های  فاجعه زده­‌ی بم پس از زلزله فرایند پژوهش در باستان‌شناسی گذشته‌ی نزدیک را آغاز کرده­ا­ند. پروژه­ی باستان‌شناسی معاصر و قوم باستان­­شناسی بم پس از زلزله تا سال ۱۳۸۷ به طول انجامید و پس از آن کاوش در بناهای ساخته­شده‌ی شیخ خزعل در الکویت، بررسی لایه‌های فاجعه‌زده زلزله‌ی کشمیر، کاوش در ساختمان ایکس در همدان، کاوش باغ نشاط انجام شد. 

در سال ۱۳۹۳، پروژه­ی قوم باستان­شناسی و باستا­ن­شناسی معاصر/ گذشته­ی نزدیک بم به عنوان تنها پروژه­ی باستان­شناسی ایرانی در دایره‌المعارف جهانی باستان­شناسی به ثبت رسید.

***

تشکر: این برنامه جز با همراهی جناب دکتر فکوهی و سرکار خانم شایسته مدنی به اجرا نمی‌رسید.

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (20)