آلاسکا در قاب فیلمساز ایرانی

۲۱ اسفند ۱۳۹۴
گفت‌و‌گو با بهزاد مولود به بهانه دریافت جایزه بر‌ترین فیلم جشنواره سارمات روسیه
«خاطرات یک لاک پشت» نگاهی است از دید یک لاک پشت به محیط و انسان‌ها. روایت لاک‌پشت، روایتی‌ است از آنچه که بر این منطقه از آذربایجان می‌گذرد. لاک پشت که سال هاست در این سرزمین زندگی می‌کند و شیروان دره را از آن خود می‌داند منطقه زیست خود را در معرض تخریب و نابودی می‌بیند...

لیلا نوروزی: فیلم‌سازی کار پیچیده‌ای است و وقتی می‌بینیم کسانی علاقه‌مند هستند با به کارگیری تکنیک‌هایی آن را حتی پیچیده‌تر کنند شاید به این نتیجه برسیم که پیچیدگی به لذت این هنر اضافه می‌کند. از زمانی که یک فیلم‌ساز تصمیم گرفت یک فیلم را در یک پلان بسازد دهه‌ها می‌گذرد. بعد از تجربه آلفرد هیچکاک در این زمینه بسیاری از فیلم‌سازان نیز این روش را امتحان کردند. پیشرفت ابزار‌های فیلم‌سازی اکنون به کمک فیلم‌سازان برای ساخت فیلم تک پلانی آمده است. در سال‌های اخیر کارگردانانی در ایران نیز دست به تجربه ساخت فیلم تک پلانی زده‌اند. بهزاد مولود که فیلم‌های او در جشنواره‌های مختلف بین‌المللی مورد تقدیر قرار گرفته است از جمله این فیلم‌سازان است. آنچه می‌خوانید گفت‌و‌گو با این فیلم‌ساز درباره فعالیت‌های او و به ویژه تجربه ساخت فیلم تک پلانی است.

 

چه طور شد که وارد سینما شدید؟

علاقه‌مندی به سینما از‌‌ همان دوران کودکی در من وجود داشت تا اینکه در سال ۱۳۷۵با انجمن سینمای جوان آشنا شدم و در واقع فیلم‌سازی را از‌‌ همان سال با اولین فیلم کوتاهم شروع کردم. این فیلم با عنوان «لکه‌های بارانی» در اولین حضورش جایزه بهترین کارگردانی جشنواره منطقه‌ای و جایزه دوم جشنواره سراسری دانشجویی را کسب کرد و در واقع مشوق من برای ادامه فعالیت فیلمسازی‌ام شد.

 

فیلم «فردای دیروز» آخرین جایزه‌ای که دریافت کرد در جشنواره فیلم سارمات روسیه بود. این فیلم چه نکات مثبتی داشت که توانست در جشنواره‌های مختلف بدرخشد؟

در مورد علت انتخاب این فیلم به عنوان بر‌ترین فیلم جشنواره فیلم سارمات روسیه، شایسته است نظر داوران این فستیوال را جویا شد. این فیلم در بین ۷۱۵ فیلم این جشنواره که از ۷۰ کشور جهان شرکت کرده بودند به این عنوان دست یافت و نکته قابل توجه اینکه این جشنواره ویژه فیلم‌های تک پلان نبود واین فیلم فارغ از تک پلان بودن در رقابت با فیلم‌ها مورد داوری قرار گرفت. سابقه حضور این فیلم در جشنواره‌های بین‌المللی تهران، وان شات مووی لندن، ‌وان تک فیلم کرواسی، ‌اوسیان هند و اپسالا سوئد و کالیفرنیای آمریکا می‌تواند نشانگر قابلیت‌های این فیلم باشد. از نظر من علاوه بر تکنیک مورد استفاده، سوژه انسانی فیلم نیز در موفقیت‌هایش نقش به سزایی داشته است.

 

فیلم «فردای دیروز» یک فیلم کوتاه به صورت تک پلانی است با روایتی دایره وار. معروفترین فیلم تک پلانی در سطح جهان «طناب» هیچکاک است.در ایران نیز شهرام مکری «ماهی و گربه» به صورت تک پلانی را ساخت. در واقع این شیوه، شیوه ای است که کمتر فیلمسازی به آن دست می‌زند.اما شما این کار را انجام دادید. دلیل خاصی برای آن دارید؟

فیلم‌های تک پلانی همانطور که از اسم این فیلم‌ها مشخص است فیلم‌هایی هستند که در یک پلان بدون کات ساخته می‌شود و در واقع کار مونتاژ و تدوین به سبک فیلم‌های دیگر در این فیلم‌ها نقش ندارد و سازنده فیلم باید عمده تلاش خود را در زمان آمادگی، تمرین و فیلمبرداری انجام دهد. ‌چالش و جذابیتی که محدودیت‌های حاصل از عدم کات و برش ایجاد می‌کند باعث بروز خلاقیت‌هایی می‌شود که ساخت فیلم‌های موفق تک پلان خود شاهد این مدعاست. در واقع پلان-سکانس یکی از تکنیک‌های کارگردانی‌ است. زمانی که دوربین‌ها توانایی ضبط بیش از هشت دقیقه را نداشتند آلفرد هیچکاک با ساختن فیلم «طناب» سعی کرد که یک فیلم کامل را به صورت تک پلان بسازد. اما در این فیلم او مجبور شد به دلیل این محدودیت ۱۰ برش در فیلم ایجاد کند که این برش‌ها سعی شد به گونه‌ای باشد که بیننده متوجه آن نشود و فیلم به صورت تک پلان به نظر برسد. در مورد فیلم‌های تک پلان می‌توان به فیلم ۱۳۴ دقیقه‌ای «ویکتوریا» ساخته سباستین شیپر نیز اشاره کرد.

 

فیلم‌هایی که در جشنواره فیلم تک پلان کرواسی شرکت داشتند، چه طور بودند؟

جشنواره تک پلان کرواسی مهم‌ترین جشنواره تک پلان در دنیاست که هر دو سال یک بار برگزار می‌شود و در واقع مجموعه همه فیلم‌های تک پلان تولید شده در طی دو سال را بررسی می‌کند و تعداد محدودی موفق به راهیابی به مرحله مسابقه این فستیوال می‌شوند. در دوره هفتم این فستیوال از انبوه فیلم‌های ارسالی، ۲۸ فیلم به بخش مسابقه راه یافتند که دو فیلم از آسیا و بقیه فیلم‌ها از کشورهای اروپایی و آمریکایی بودند. فیلم‌ها هم از نظر محتوا و هم از نظر تکنیک از کیفیت بسیار بالایی برخوردار بودند و در واقع کلکسیونی از بهترین فیلم‌های تک پلان در کنار هم قرار گرفته بود.

 

چه طور شد که بعد از چند سال سکوت یکباره تصمیم گرفتید فیلم‌های «فردای دیروز» و «خاطرات یک لاک پشت» را به جشنواره‌ها بفرستید؟

ارسال فیلم و پخش فیلم کوتاه مقوله‌ای حرفه‌ای است که در گذشته توسط ارگان‌ها و اشخاص معدودی انجام می‌شد و همواره با ملاحظاتی همراه بود. اما با فراهم شدن امکان ارسال و ثبت اینترنتی فیلم در فستیوال‌ها راه برای اقدام توسط خود فیلمسازان باز شد. من هم از این فرصت استفاده کردم. البته بسیاری از جشنواره‌ها یک هزینه ورودی دارند که امکان واریز مبلغ ورودی به دلیل تحریم‌هایی که وجود داشت بسیار سخت و پیچیده بود.

 

فیلم مستند داستانی «خاطرات یک لاک پشت» توسط یک لاک پشت در مورد منطقه‌ای از آذربایجان به نام شیروان دره روایت می‌شود. نگرشتان در مورد ساختار فنی و روایت‌هایی که در این فیلم می‌شود چه بود؟

ساخت فیلم «خاطرات یک لاک پشت» ادای دین، نسبت به محیط زیست آذربایجان بود. ما به عنوان یک انسان همیشه از دید خود به مسائل نگاه می‌کنیم. «خاطرات یک لاک پشت» نگاهی است از دید یک لاک پشت به محیط و انسان‌ها. روایت لاک‌پشت، روایتی‌ است از آنچه که بر این منطقه از آذربایجان می‌گذرد. لاک پشت که سال هاست در این سرزمین زندگی می‌کند و شیروان دره را از آن خود می‌داند منطقه زیست خود را در معرض تخریب و نابودی می‌بیند. امیدوارم این فیلم بتواند حساسیت و مسئولیت ما در قبال محیط زیست را برانگیزد و شاهد تکرار فجایع زیست محیطی نظیر خشک شدن دریاچه ارومیه در سایر نقاط نباشیم.

 

نوآوری‌هایی که یک فیلمساز دست به آن می‌زند و سوژه‌هایی که انتخاب می‌کند در مقایسه با رویکرد فنی یک فیلم، تا چه اندازه می‌تواند به او کمک کند تا جایگاه خود را به دست آورده و تثبیت کند؟

از دید من یک فیلمساز باید قدرت تخیل خود را محدود نکند و در پی خلق سوژه‌ای باشد که در نظر دارد. تمام تلاش یک فیلمساز جان بخشیدن به ایده‌ای است که قصد دارد در معرض نمایش قرار گیرد. طبیعتاً برای ساخت این ایده رویکردی را که از نظر فنی انتخاب می‌کند نقش اساسی دارد و هر اندازه محتوا و تکنیک درست انتخاب شوند و در جهت تقویت همدیگر باشند، موفقیت کار بیشتر خواهد بود.

 

اولین و آخرین فیلم بلندتان را که در قالب تله فیلم بود، در ۲۴ سالگی ساخته‌اید. یعنی چیزی حدودی ۱۶ سال قبل. چرا دیگر فیلم بلند نمی‌سازید؟

تله فیلم «رهایی» که در کنار تولید سریالی با این عنوان ساخته شده است از تجارب خوبی است که در آن سال‌ها نصیب من شد و در زمان خود کار موفقی ارزیابی و بار‌ها از شبکه‌های مختلف پخش شد. پس از آن چندین فیلمنامه بلند دیگر برای ساخت در دست داشتم که متاسفانه هیچ وقت امکان ساخت پیدا نکردند. کارهای بلند نیاز به سرمایه‌گذار دارد و یا از طریق سفارش سازمان‌ها و نهاد‌ها که اغلب هم دولتی یا وابسته به دولت هستند صورت می‌گیرد. به شخصه هیچ‌گاه نخواستم در قالب سفارشی کار کنم چون همیشه سفارش همراه با محدودیت‌ها و دیکته کردن بسیاری از مسایل در ساخت فیلم هست و اگر هم سفارش ساخت فیلم یا مجموعه‌ای را پذیرفتم همواره پیشنهاد دهنده آن بوده‌ام. همین امر باعث شد در عرصه ساخت فیلم کوتاه که نیاز به سرمایه کم و در عین حال آزادی عمل بیشتر دارد، بیشتر فعال باشم.

 

شما از آن دست فیلمسازهای کم کار هستید. ولی چند فیلمتان مثل همین‌هایی که اشاره شد، یا فیلم کوتاه «رد پای او» در زمان خودشان نگاه تازه‌ای داشته‌اند. برای فیلم آینده‌تان چه فکری دارید؟

با توجه به راهیابی فیلم «خاطرات یک لاک پشت» به فستیوال فیلم کالیفرنیا در حال حاضر به آمریکا آمده‌ام و می‌خواهم از فرصت پیش‌آمده استفاده کنم. در حال حاضر مشغول پیش تولید فیلمی درباره تغییرات آب و هوایی کره زمین و تاثیر آن بر زندگی اسکیمو‌های ساکن آلاسکا هستم. «شیشمرف» اولین منطقه در آلاسکاست که با گرم شدن کره زمین زیر آب خواهد رفت و فرهنگ و تمدن آن از بین خواهد رفت.

 

با توجه به اینکه اردبیلی هستید، سینمای آذربایجان ایران را چگونه می‌بینید؟

اگر جستاری در خصوص کارگردانان و بازیگران و عوامل مختلف فیلم سازی در ایران انجام شود، خواهیم دید که آذربایجانی‌ها بخش عمده بدنه سینمای ایران را تشکیل می‌دهند. اما متاسفانه کارهای مستقلی که بتوان با عنوان سینمای آذربایجان از آن یاد کرد انگشت شمار هست و تعداد فیلم‌های تولید شده به زبان ترکی بسیار اندک است، اما درباره فیلم‌های کوتاه این روند وضعیت نسبتا بهتری پیدا کرده است و اشتیاق نسل جوان و فیلمساران فیلم کوتاه در این مناطق به تولید آثاری به زبان ترکی و با فرهنگ آذربایجانی روز افزون است.

 

چرا در این منطقه کمتر فیلم سینمایی ساخته می‌شود؟

منطقه آذربایجان سرشار از ظرفیت‌های فراوان برای فیلمسازی است. اما فیلمسازی نیز موضوعی است که همانند سایر قابلیت‌های این منطقه مورد توجه قرار نگرفته است و چرایی کم ساخته شدن فیلم سینمایی در این منطقه پاسخی یکسان دارد با پاسخ به چرایی کمبود سایر امکانات و سرمایه گذاری‌ها در این منطقه.

 

 فعالیتتان به عنوان تصویربردار باعث تعامل هرچه بیشتر شما با سینمای کشورهای دیگر شده است. این ارتباطات را برای یک فیلمساز چگونه می‌بینید؟

حضور من به عنوان تصویربردار فرصتی را برای آشنایی با فیلمسازان روسیه، گرجستان، ‌ترکیه و آذربایجان فراهم کرد. با وجود تفاوت‌ها و شباهت‌های فرهنگی موجود، زبان مشترک سینما این ارتباط را تسهیل می‌کند. آموخته‌های بسیاری چه از لحاظ فرهنگی و چه از لحاظ فنی حاصل این ارتباط بوده است. حضور در اکیپ‌های فیلمسازی که ملیت‌های مختلفی در آن حضور دارند و همچنین فستیوال‌های بین المللی بهترین محفلی است که در آن تبادل تجارب به خوبی انجام می‌شود.

نظر شما چیست؟

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (32)